Η αβεβαιότητα που δημιουργείται με την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ από νομικής άποψης είναι εύλογη, καθώς τίθεται το ερώτημα αν μαζί με την αλλαγή στη σχέση Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ αλλάζει και η πολιτική που διέπει τις Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο. 

Περίοπτη θέση κατέχει στη συζήτηση το Πρωτόκολλο 3 που τέθηκε σε ισχύ με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Από νομικής άποψης

Η έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ δημιουργεί μια καινούργια κατάσταση στην Κύπρο. Με την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω της οποίας διατηρήθηκε η βρετανική παρουσία στο νησί, καμία από τις δύο χώρες δεν ήταν ακόμα μέλος της ΕΕ.

Το 1972 προσχώρησε το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ) στην ΕΕ, με την Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) να προσχωρεί το 2004. Σήμερα υπό το βάρος των περιστάσεων οι ρόλοι μοιάζουν να αντιστρέφονται.

Οι συμφωνίες οι οποίες εγκατέστησαν τις Βάσεις δημιούργησαν ένα ιδιαίτερο συσχετισμό μεταξύ αυτών και της ΚΔ. Ενώ δεν αποτελούν ακριβώς εδάφη δύο διαφορετικών κρατών, την ίδια ώρα δεν αποτελούν και εδάφη του ίδιου κράτους.

Αυτό γιατί, όπως διατυπώνεται στη Συνθήκη του 1960, οι Κύπριοι δικαιούνται ελευθερία πρόσβασης στις Βάσεις, όπως και το δικαίωμα να απολαμβάνουν κάθε μορφή δραστηριότητας εντός τους πλην της στρατιωτικής.

Έτσι, αν και δεν αποτελούν έδαφος της ΚΔ, οι Βάσεις κληρονόμησαν τους αποικιακούς νόμους που προϋπήρχαν του κράτους του 1960 ως νομική ραχοκοκαλιά για τον έλεγχο των εδαφών, όπως ακριβώς έκανε άλλωστε και η ίδια η ΚΔ.

Σημαντικό είναι ακόμη το γεγονός ότι η Βασιλική Διακήρυξη του 1960, βασισμένη στις συμφωνίες του 1960, υπογραμμίζει ότι ο νόμος των Βάσεων για τους Κύπριους υπηκόους θα είναι κατά τον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό ο ίδιος με αυτόν της ΚΔ. Αυτό δεν άλλαξε ούτε το 1972, ούτε το 2004 και ούτε τώρα πρόκειται να αλλάξει.

Με την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου 3, ξεκαθαρίζεται το ούτως ή άλλως σαφές γεγονός ότι οι Βάσεις, με την είσοδο της Κύπρου στην ΕΕ, δεν αποτελούν ευρωπαϊκό έδαφος, και άρα το κεκτημένο δεν έχει ισχύ σε αυτές, παρά μόνο όπου απαιτείται η εφαρμογή του για λειτουργικούς σκοπούς.

Εξ ου και η εξαίρεση του Πρωτοκόλλου 3 σε σχέση με το τελωνειακό καθεστώς.

Το Πρωτόκολλο 3

Για το τι μέλλει γενέσθαι με το ειδικό καθεστώς του Πρωτοκόλλου 3 είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι το εν λόγω έγγραφο αποτελεί διμερή συμφωνία. Άρα προκύπτει το ερώτημα κατά πόσον η όποια διαπραγμάτευση είναι δέον να διεξαχθεί μεταξύ Κύπρου και Ηνωμένου Βασιλείου.

Από μιας άποψης κρίνεται ως η πιο σωστή επιλογή, αν και βάσει του Πρωτοκόλλου 3 τροποποιήθηκε και η Συνθήκη εγκαθίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για να συμπεριληφθεί η διμερής αυτή συμφωνία στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ουσιωδώς, αυτό σημαίνει ότι εντάσσονται και άλλες πολιτικές δυναμικές σε αυτή τη συζήτηση.

Σημασία όμως έχει ότι το νομικό καθεστώς για έναν Κύπριο πολίτη εντός των Βάσεων δεν μπορεί να αλλάξει, κυρίως λόγω των συμφωνιών του 1960, αφού οι νόμοι των Βάσεων για τους Κύπριους πολίτες είναι κατά το δυνατό μέτρο ίδιοι με αυτούς της ΚΔ.

Οι νόμοι όμως της ΚΔ προέρχονται κατά ένα μεγάλο ποσοστό, πλέον, από την ΕΕ.

Η πολιτική σκοπιά

Τον Νοέμβριο, πληροφόρηση από βρετανικές διπλωματικές πηγές μιλούσε για την πιθανότητα απεμπόλησης μίας από τις δύο περιοχές των Βάσεων, όπως άλλωστε προβλεπόταν να γίνει το 2004 με το σχέδιο Ανάν, στο οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο είχε υποσχεθεί την επιστροφή 49,7 εκ των 98,1 τετραγωνικών μιλίων στα οποία εκτείνονται οι Βάσεις τους.

Με την έξοδο του ΗΒ από την ΕΕ και την παράλληλη παραμονή του στο ΝΑΤΟ, το θέμα πλέον ξεφεύγει των ορίων εφαρμογής μιας αμιγώς βρετανικής ιδιοκτησίας πολιτικής. Ως αντιπρόσωπος του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου το ΗΒ θα θέλει πλέον να διατηρήσει -αν όχι και να ισχυροποιήσει- την παρουσία του στην περιοχή, κάτι που θα ήταν επιθυμητό και για τις ΗΠΑ.

Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι οι Βρετανικές Βάσεις είχαν αποδειχθεί χρήσιμες ως ορμητήριο στις πρόσφατες επιδρομές των ΝΑΤΟϊκών αεροπορικών δυνάμεων στο Ιράκ το 2003 και στο Αφγανιστάν το 2001, αλλά και ως επιχειρησιακή βάση εναντίον του ISIS από τον διεθνή υπό τις ΗΠΑ σχηματισμό.

Πέραν τούτου, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το καθεστώς των Βάσεων παραπέμπει σε αμιγώς στρατιωτικές χρήσεις όπως φάνηκε και στη συμφωνία Κυπριακής Δημοκρατίας – Ηνωμένου Βασιλείου του 2014 με την οποία επετράπη η ανάπτυξη γης στις Βάσεις. Σε ποιο βαθμό είναι όμως οι Βρετανοί διατεθειμένοι να μπουν στον κόπο να διαπραγματευτούν οποιαδήποτε αλλαγή στο νομικό πλαίσιο του Πρωτοκόλλου 3;

Ο περιορισμός στην οποιαδήποτε άλλη χρήση των Βάσεων πέραν της στρατιωτικής λόγω των Συμφωνιών του 1960 δίνει ίσως και το στίγμα των πιθανών προθέσεων του Λονδίνου. Εξάλλου έχουν τονισθεί πολλάκις ένθεν και ένθεν οι ισχυροί δεσμοί που διατηρούν Κύπρος και ΗΒ και η πρόθεση διατήρησής τους.

Υπενθυμίζεται ότι, αν και δεν υπήρχε καμία νομική υποχρέωση από μέρους των Βρετανών, οι ίδιοι επεδίωξαν και έγινε συνάντηση με τον τότε πρόεδρο της Βουλής Δημήτρη Χριστόφια, για σκοπούς ενημέρωσης για την πρόθεση χρήσης των Βάσεων για ανεφοδιασμό των επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν το 2001.

Εντός του πλαισίου αυτού, είναι δύσκολο κανείς να σκεφτεί πώς και γιατί να επιδιώξουν οι Βρετανοί την οποιαδήποτε αλλαγή στο Πρωτόκολλο 3.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας «Πολίτης».

Copyright © 2019 OnlinEpikairotita.com

Avatar
Ο Νεοκλής Νεοκλέους είναι απόφοιτος του Grammar School Λευκωσίας. Απέκτησε πτυχίο νομικής και μεταπτυχιακό στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο University of Leicester. Τα ακαδημαϊκά και ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στα υποκείμενα του Διεθνούς Δικαίου, την εθνική κυριαρχία, την αναγνώριση και ίδρυση κρατών και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σήμερα εργάζεται ως δικηγόρος, ακαδημαϊκός ερευνητικός συνεργάτης και διδάσκει business, commercial και corporate law στο Cyprus Institute of Marketing.